مقدمه: روند روزافزون تخریب توده های خالص گونه شاه بلوط، به عنوان ذخیرگاه جنگلی در غرب جنگل های هیرکانی، سبب فرسایش ژنتیکی و در معرض خطر قرار گرفتن این گنجینه ارزش مند ژنتیکی گردیده است. با توجه به ضرورت شناخت نیازهای اکولوژیک یک گونه جهت ارائه راهکارهای مدیریتی به منظور حفاظت، احیا و توسعه آن، تحقیق حاضر در نظر دارد به بررسی میزان تاثیرپذیری صفات مورفولوژیک برگ گونه شاه بلوط تحت تاثیر رژیم های مختلف نوری بپردازد.روش کار: بدین منظور60 پایه درختی شاه بلوط از توده های طبیعی در حوالی امام زاده ابراهیم در توابع شهرستان شفت (استان گیلان) انتخاب و از چهار جهت تاج درختان (شمال، جنوب، شرق و غرب) که تحت تاثیر رژیم های مختلف نوری می باشند، تعداد 10 برگ (از هر درخت 40 برگ) به طور تصادفی جمع آوری شد. پارامترهایی از قبیل طول پهنک برگ، حداکثر عرض پهنک برگ، فاصله قاعده برگ تا محل حداکثر عرض پهنک، طول دم برگ، تعداد رگ برگ، تعداد دندانه، فاصله دندانه ها، طول و عمق دندانه و نسبت شاخص دندانه اندازه گیری و پس از محاسبه مقدار پلاستیسیتی هر صفت در چهار جهت، مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت.یافته ها: ضمن عدم وجود تفاوت معنی دار میزان پلاستیسیتی بین چهار جهت تاج، نتایج حاکی از پایین بودن میزان تغییرات بسیار پایین پلاستیسیتی صفات مورد مطالعه در جهات مختلف تاج بوده است، طوری که بیش ترین ضریب تغییرات مشاهده شده مربوط به صفت حداکثر عرض پهنک (%4.29) بوده است. نتایج آنالیز واریانس نشان داد که به جز فاصله قاعده برگ تا محل حداکثر عرض پهنک، هیچ کدام از پارامترهای مورد مطالعه از برگ درختان شاه بلوط در چهار جهت تاج تفاوت معنی داری از خود نشان نمی دهد.نتیجه گیری: ضمن تایید میزان انعطاف پذیری پایین در خصوصیات مورفولوژیک برگ گونه شاه بلوط در مقابل شرایط نوری، نتایج کلی حاکی از آن است که برای ارائه راهکارهای مدیریتی صحیح به مدیران جنگل در راستای حفظ و توسعه این توده های با ارزش، مطالعه سایر نیاز های اکولوژیک الزامی است.

به منظور بررسی حضور گونه های متفاوت جنس نمدار در جنگل های هیرکانی، بعد از نمونه برداری برگ در سراسر محدوه پراکنش آن در شمال ایران، اقدام به بیومتری صفات مورفولوژیک و مطالعه نوع کرک های سطح پشت و روی برگ با استفاده از میکروسکوپ الکترونی گردید. نتایج حاصل از بررسی ریخت شناسی، وجود هفت گروه با صفات ریختی متمایز را تایید می نماید. تحلیل ممیزی، صفات حضور کرک در پشت و روی برگ، شکل حاشیه برگ و حضور کرک روی دمبرگ را مهم ترین صفات تشخیصی در تمایز گروه ها از یکدیگر معرفی می نماید. برگ درختان گروه اول، به دلیل دارا بودن کرک های ستاره ای پراکنده در روی سطح برگ از سایر گروه ها متمایز است. از نظر نوع و شکل حاشیه برگ، درختان واقع در گروه دوم و سوم با دارا بودن دندانه کشیده و با خارهای بلند روی دندانه و همچنین نوک بسیار کشیده به راحتی از سایر گروه ها تفکیک می گردند. البته، تنها تفاوت این دو گروه وجود کرک ستاره ای در پشت برگ و دمبرگ گروه دوم است. همچنین درختان گروه چهارم و پنجم نیز در سطح پشتی برگ دارای کرک ستاره ای هستند؛ با این تفاوت که دمبرگ در گروه چهارم دارای کرک های ستاره ای هستند. گروه ششم دارای دمبرگ کرک دار و پشت و روی برگ صاف هستند و در نهایت در گروه هفتم، دمبرگ و سطح برگ کاملا صاف و بدون کرک هستند. این تحقیق، ضمن محتمل دانستن حضور گونه هایTilia begonifolia Steven ،T. dasystyla Steven ،Rupr.  T. caucasica، حضور T. platyphyllos Scop. را در ایران مورد تردید قرار می دهد. همچنین تاکسون جدیدی از جنس نمدار واقع در ارتفاعات بالابند و کوهستانی جنگل های شمال ایران را معرفی نموده، تصمیم گیری نهایی را به انجام مطالعات تکمیلی از جمله مطالعات ریخت شناسی میوه، گل و مطالعه مولکولی منوط می نماید.

گونه های جنس ممرز پراکنش وسیعی در سطح جنگل های هیرکانی و ارسباران دارند که در مطالعات قبلی فقط بر اساس خصوصیات ماکرومورفولوژیک بذر و برگ رده بندی شده اند و با توجه به متغیر بودن این صفات، اختلاف نظر بسیاری در این زمینه در میان محققان وجود دارد. در این تحقیق، علاوه بر بررسی صفات برگ، برای نخستین بار اقدام به بررسی صفات میکرومورفولوژیک برگ، از قبیل روزنه و کرک با استفاده از میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی بر روی نمونه های هرباریومی موجود در باغ اکولوژیک نوشهر و همچنین، نمونه های جمع آوری شده از رویشگاه های طبیعی شده است. برای ارزیابی صفات ماکرومورفولوژیک برگ، در ابتدا طبقه بندی سه گونه ممرز (Carpinus betulus)، کچف (C. schuschaensis) و لور (C. orientalis) در جنگل های شمال بر اساس صفات ماکرومورفولوژیک برگ، به ویژه ابعاد برگ مورد تحقیق قرار گرفت. محورهای مستخرج شده از تجزیه مولفه های اصلی ضمن همبستگی بالا با برخی از صفات ابعاد برگ، نتوانست سه گروه را به طور کامل از هم تفکیک نماید و هم راستا با آن آنالیز تشخیص نیز تنها 64.7 درصد صحت این گروه بندی را تایید کرد. گونه ممرز بزرگترین ابعاد را در مورد کلیه صفات روزنه و کرک داراست و گونه لور دارای کوچکترین ابعاد است و گونه کچف حالت بینابینی دارد. در گونه ممرز سه نوع تیپ پاراسیتیک (paracytic) و آنموسیتیک (anomocytic) و آنیزوسیتیک (anisocytic) شناسایی شد که در آن سلول های روزنه بالاتر از سلول های اپیدرم است، در حالی که در گونه لور تیپ لتروسیتیک (laterocytic) و در کچف تیپ آنیزوسیتیک و لتروسیتیک شناسایی شد که در این دو گونه سلول های روزنه پایین تر از سلول های اپیدرم است. اگر چه کرک ها از نوع ساده هستند، ولی این سه گونه از لحاظ تراکم و اندازه کرک تا حدودی از هم قابل تفکیک هستند، ولی با توجه به این که این صفات تحت تاثیر مستقیم شرایط اکولوژیک قرار دارند، دارای ارزش تاکسونومیک نیستند. بنابراین، تحقیق حاضر ضمن عدم تایید کارآیی ریخت شناسی برگ در تاکسونومی ممرز پیشنهاد می کند که ریزریخت شناسی بذر و براکته و در نهایت مطالعات مولکولی مد نظر گیاه شناسان قرار بگیرد.

در حالی که کاهش آلاینده های کربنی و مصرف انرژی سوخت های سنگواره ای به یکی از اصلی ترین دغدغه های محیط زیستی و اقتصادی موجود در جهان تبدیل شده، استفاده از خودروهای برقی جدی تر از همیشه در دستور کار تولید کنندگان و طراحان بزرگ صنعت خودرو قرار گرفته است. پژوهش های بسیاری نیز در زمینه موضوع خنک کاری موتور برقی در حال انجام است. افت های مختلف الکترومغناطیسی و مکانیکی موجود در موتور مانند چشمه گرمایی عمل کرده و در صورتی که به نحو مناسبی توسط سامانه خنک کاری دفع نشوند، زمینه ساز افت عملکرد و در نهایت فرسودگی زودتر از موعد موتور خواهند شد. به همین منظور در پژوهش پیش رو، طرح موتور برقی بدون جاروبک آهنربای دایم خودروی نیسان LEAF، در نرم افزار Motor-CAD تشکیل شده و پس از شبیه سازی افت های مختلف موجود در آن با اجرای شبیه سازی های مختلف دوبعدی و سه بعدی با روش اجزاء محدود، با استفاده از چهار چرخه رانندگی مشهور استاندارد و متمایز از دیدگاه عملکرد سامانه خنک کاری و نقاط بحرانی دمایی مورد موشکافی قرار گرفته است. پس از اجرای این شبیه سازی ها مشخص شد تفاوت در الگوی رانندگی می تواند زمینه ساز ایجاد تغییر در رفتار گرمایی موتوربرقی شود. این تغییر رفتاری ممکن است حتی منجر به جابجایی نقطه بحرانی یا داغ ترین نقطه موتور شود. به جز بحث مقدار عددی دمای بیشینه ثبت شده، از دیدگاه مدت زمان بحرانی بودن نقاط مختلف نیز رفتار متفاوتی متناسب با چرخه رانندگی مدنظر در نتایج شبیه سازی ها به چشم می خورد. بنابراین نوآوری اصلی این پژوهش ضرورت توجه به الگوهای رانندگی در طراحی یک سامانه خنک کاری مناسب و بهینه برای موتور برقی با کاربرد محرکه خودرو است.

با توجه به اهمیت عوامل بیوفیزیکی جنگل و پایش تغییرات آنها برای مدیریت جنگل ها، توسعه مدل های صحیح برای برآورد این عوامل ضروری است. با در نظر گرفتن محدودیت های آماربرداری های زمینی، استفاده از روش های سنجش از دور برای برآورد این عوامل ارجح است. استفاده از داده های رادار به صورت محدود در جنگل های هیرکانی برای برآورد زیتوده استفاده شده است. در مطالعه حاضر، پتانسیل داده های پلاریمتری PALSAR-2 برای برآورد زیتوده در جنگل های هیرکانی بررسی شد. آماربرداری در چهار رویش گاه مختلف شامل جنگل حفاظت شده، جنگل طبیعی، جنگل تخریب شده و جنگل کاری آمیخته انجام و مقدار زیتوده در پلات های آماربرداری محاسبه شد. پس از استخراج داده های PolSAR با استفاده از تصاویر اخذ شده در فصل بهار و زمستان، میزان و نوع رابطه آن ها با زیتوده بررسی شد. نتایج نشان داد طبقه بندی جنگل های مورد مطالعه براساس محدوده زیتوده و درصد تاج پوشش برای توسعه مدل ها ضروری است به گونه ای که برای هر نوع خاص جنگل، نوع متفاوتی از مشخصه های پلاریمتری کارایی دارند. همچنین نتایج نشان داد داده های حاصل از تصاویر اخذ شده در فصل بهار در حالت بابرگ تاج پوشش ارتباط مناسب تری با زیتوده دارند. نتایج مدل سازی با استفاده از رگرسیون خطی چندگانه نشان داد مولفه های حاصل از تجزیه پلاریمتری برای برآورد زیتوده مناسب تر عمل می کنند و برای هر رویشگاه، مشخصه های متفاوتی قابل استفاده هستند. نتایج کلی این مطالعه و مقایسه آن با مطالعات دیگر بیانگر آن است که طبقه بندی پوشش درختی براساس میزان زیتوده (حجم) در هکتار، وضعیت تاج پوشش و همچنین وضعیت توپوگرافی منطقه به منظور توسعه مدل های برآورد زیتوده ضروری به نظر می رسد. همچنین نتایج نشان داد برای رویشگاه های مختلف با مشخصات و خصوصیات متفاوت نوع خاصی از داده های پلاریمتری با زیتوده همبستگی نشان می دهد.

جنس Asaccus یکی از ناشناخته ترین اعضای خانواده ی Phyllodactylidae است. قدیمی ترین گونه ی شناخته شده ی این جنس گکوی انگشت برگی ورنر است؛ با وجود این، هنوز اطلاعات اندکی از پراکنش، ویژگی های تبارشناختی، فرآیندهای گونه زایی، جریان ژنی، روابط بوم شناختی و تهدیدهای بالقوه و بالفعل جمعیت های آن در ایران وجود دارد. این مطالعه با هدف بررسی تنوع ریخت شناختی جمعیت های مختلف این گونه در ایران انجام شد. بدین منظور، روش های ریخت شناسی سنتی با استفاده از 15 متغیر مورفومتریک و 10 متغیر مریستیک و همچنین ریخت شناسی هندسی استفاده شد. تعداد 60 نمونه تحت مجوز سازمان حفاظت محیط زیست از فروردین تا شهریو 1397 در 9 ایستگاه در نواحی غربی تا جنوبی ایران صید شد. نمونه ها با استفاده از کولیس ورنیه بیومتری و پس از تعیین جنسیت و عکس برداری، بلافاصله در نقطه ی صید رهاسازی شدند. نتایج نشان داد نرها و ماده های بالغ در متغیرهای ریختی با یکدیگر اختلاف معنادار دارند؛ بنابراین آنالیزهای ریخت شناختی برای نرها و ماده ها جداگانه انجام شد؛ همچنین نتایج نشان داد که تفاوت معناداری بین جمعیت های مختلف براساس متغیرهای مورفومتریک و مریستیک وجود دارد. آنالیزهای خوشه بندی تابع تشخیص نیز وجود سه خوشه از جمعیت های مطالعه شده را تأیید کرد که عبارتند از جمعیت های شمال، مرکز و جنوب زاگرس؛ با این وجود مطالعات مولکولی تکمیلی برای تأیید جدایی جمعیت های ذکرشده ضروری است تا بتوان با تجمیع نتایج مطالعات ریخت شناختی و مولکولی، واحدهای حفاظتی معنادار را در ایران شناسایی و به سازمان حفاظت محیط زیست برای برنامه های حفاظتی آتی پیشنهاد کرد.

در پژوهش حاضر، صفات تشریحی و ریزریخت شناسی برگ و دمبرگ 5 گونه از جنس .Geum L متعلق به دو زیر جنس Orthostulus و Geum با میکروسکوپ نوری (LM) و الکترونی (SEM) بررسی شد. برای مطالعه تشریحی، نخست برش های عرضی برگ و دمبرگ تهیه شد، سپس بهترین برش ها برای رنگ آمیزی انتخاب شد و از آن ها عکس برداری به عمل آمد. برای مطالعه ریزریخت شناسی، قطعات برگ و دمبرگ شستشو داده شدند و پس از خشک شدن، برای تصویر برداری با میکروسکوپ الکترونی آماده شدند. صفات تشریحی و ریزریخت شناسی به دقت ارزیابی و اندازه گیری شدند. نتایج بررسی حاضر، صفات تشریحی (کرک غده ای، تعداد سلول های بشره ای اطراف روزنه، نوع دستجات آوندی در پهنک، شکل سلول های زمینه، الگوی دستجات آوندی و شکل مقطع عرضی در دمبرگ) و ریزریخت شناسی (طول، الگوی تزئینات موم روی بشره، پراکنش موم روی روزنه ها، شکل حاشیه بیرونی و درونی، لبه و حاشیه دریچه روزنه در پهنک، کرک دار بودن یا نبودن، جهت کرک و نوع تزیینات موم روی کوتیکولی در دمبرگ) دارای ارزش تاکسونومیک را آشکار کرد. این صفات برای تفکیک دو زیر جنس و گونه های آنها کارآمد هستند. یافته های بررسی حاضر، رده بندی های رایج را تایید می کند. بر اساس صفات مطالعه شده تشخیصی، کلید شناسایی ارائه شده است.

گونه پده به دلیل سازگاری در شرایط اکولوژیکی مختلف و دگرگشن بودن می تواند نهال های بذری با تنوع ژنتیکی بالا تولید کند که در فرایند انتخاب درختان برتر، دورگ گیری و در نهایت تکثیر ژنوتیپ های مطلوب به لحاظ کمی و کیفی نقش مهمی داشته باشد. هدف این تحقیق ارزیابی ویژگی های ایزوآنزیمی و ریخت شناسی برگ در برخی از ژنوتیپ های حاصل از تولید مثل جنسی در گونه پده بود. تعداد 50 ژنوتیپ بذری پده از درختان مادری 12 رویشگاه مختلف که به لحاظ ویژگی های کمی و کیفی رشد نسبت به سایر ژنوتیپ ها برتری داشتند انتخاب و تنوع نتاج حاصل از درختان به لحاظ ویژگی های ریخت شناسی برگ و فعالیت آنزیم پراکسیداز مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج ریخت شناسی برگ نشان داد که نتاج درختان مادری رویشگاه های گتوند و لرستان بیشترین و نتاج درختان زابل کمترین مقدار طول، حداکثر پهنا و سطح برگ را داشتند. نتایج تجزیه واریانس ایزوآنزیمی برای ژنوتیپ های برتر از درختان رویشگاه های مختلف نشان داد که گوناگونی ژنتیکی در درون ژنوتیپ های برتر و میان درختان مادری آنها به ترتیب 69 و 31 درصد بود. همچنین مقدار ضریب تنوع در درون ژنوتیپ های برتر و درختان والد دارای تفاوت معنی-داری در سطح احتمال 1% بود. بیشترین هتروزیگوسیتی مشاهده شده مربوط به ژنوتیپ های درختان درفول، سرخس و زابل به ترتیب با 1، 83/0 و 83/0 بود. بیشترین تعداد آلل مؤثر و ضریب شانون متعلق به ژنوتیپ های رویشگاه زابل به ترتیب با 93/2 و 12/1 بود.

در این تحقیق، ویژگی های تشریحی دمگل آذین و اپیدرمی برگچه در 8 جمعیت از گونهTrigonella disperma  در ایران مطالعه گردید. برخی صفات مطالعه شده از این قرار است: تعداد لایه کلانشیم، پارانشیم، فیبر اسکلرانشیم، تعداد دستجات آوندی، تراکم و اندازه روزنه در دو سطح برگچه، نوع روزنه، شکل سلول های اپیدرمی و غیره. جمعیت های مطالعه شده تنوع درخور توجهی را در صفات مطالعه شده نشان دادند. نتایج به دست آمده، به منظور نشان دادن تنوع مذکور با استفاده از نرم افزار MVSP ver3.1 آنالیز شدند که با توجه به گروه های فنتیکی، وجود تنوع درون گونه ای تایید شد.